দৈনিক জনমভূমিৰ আছুতীয়া অনুসন্ধান, কয়লা খনন, বন ধ্বংস আৰু ভূমিস্খলনে সলনি কৰিছে দিখৌৰ চৰিত্ৰ 

dainik janambhumi July 29, 2026

প্ৰতিবেদন - ২

ডিজিটেল ডেস্ক: দিখৌৰ ভয়ংকৰ বানে শিৱসাগৰবাসীক এক গভীৰ প্ৰশ্নৰ সন্মুখীন কৰিছে। যদি অত্যধিক বৰষুণেই একমাত্ৰ কাৰণ হয়, তেন্তে এইবাৰ ক্ষয়-ক্ষতি ইমান ব্যাপক কিয়? কিয় নদীখন ইমান দ্রুতগতিত ওফন্দি উঠিল? এই প্রশ্নৰ উত্তৰ বিচাৰি বিজ্ঞানী আৰু পৰিৱেশবিদসকলে পাহাৰৰ পৰিৱেশগত পৰিৱৰ্তনৰ বিষয়ত গুৰুত্ব আৰোপ কৰি আহিছে ।

Rat-hole Mining: পাহাৰৰ বুকুত সৰু সুৰংগ, ডাঙৰ প্ৰভাৱ: 

নগালেণ্ডৰ কিছু অঞ্চলত বহু বছৰ ধৰি তথাকথিত Rat-hole Mining পদ্ধতিৰে কয়লা উত্তোলন চলি আহিছে। এই পদ্ধতিত পাহাৰৰ ঢাল কাটি অতি সৰু সুৰংগৰ মাজেৰে কয়লা উলিওৱা হয়। পৰিৱেশবিদসকলৰ মতে, এনে খননৰ ফলত পাহাৰৰ স্বাভাৱিক স্থিতিশীলতা
নষ্ট হয়। বৰষুণৰ সময়ত মাটি সহজে খহি পৰে। পাহাৰৰ ওপৰৰ মাটি (topsoil) ক্ষয় হয়। সৰু সৰু জলধাৰাৰ গতিপথ সলনি হ'ব পাৰে। ইয়াৰ উপৰি এনেধৰণৰ খননৰ ফলত বহু ঠাইত পাহাৰৰ স্বাভাৱিক জল নিষ্কাশন ব্যৱস্থাও ব্যাহত হ'ব পাৰে। সুৰংগ খনন, মাটি খন্দা আৰু অবৈজ্ঞানিকভাৱে খনন সামগ্রী পেলোৱাৰ ফলত বৰষুণৰ পানীয়ে নতুন পথ বিচাৰি লয়। ফলস্বৰূপে পাহাৰৰ ঢালত অধিক চাপ সৃষ্টি হয় আৰু প্ৰৱল বৰষুণৰ সময়ত ভূমিস্খলন অথবা আকস্মিক বাঢ়নী পানীৰ আশংকা বৃদ্ধি পাব পাৰে বুলি বিশেষজ্ঞসকলে মত প্রকাশ কৰিছে। গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ'ল যে এইবোৰ প্ৰভাৱে বানৰ তীব্রতা বৃদ্ধি কৰিব পাৰে বুলি বহু গৱেষণাই ইংগিত দিয়ে। কিন্তু দিখৌৰ এইবাৰৰ বানৰ ক্ষেত্রত Rat-hole Mining-এ কিমান প্রত্যক্ষ ভূমিকা লৈছে, সেই বিষয়ে এতিয়াও নির্দিষ্ট বৈজ্ঞানিক প্রতিবেদন প্রকাশ হোৱা নাই ।

বনাঞ্চল কমিলে পাহাৰে পানী ধৰি ৰাখিব নোৱাৰেঃ 

এখন সুস্থ বনাঞ্চল কেৱল কিছুমান গছৰ সমষ্টি নহয়। ই এখন বিশাল প্রাকৃতিক জলাধাৰ। বৰষুণ হ'লে গছৰ পাত, ডাল আৰু শিপাই পানীৰ গতি মন্থৰ কৰে। পানীৰ এটা অংশ মাটিৰ তললৈ সোমায় যায় আৰু ধীৰে ধীৰে নদীলৈ বৈ যায়। কিন্তু বনাঞ্চল হ্রাস পালে বৰষুণৰ পানী পোনে পোনে পাহাৰৰ ঢাল বাগৰি নামনিলৈ নামি আহে। ফলত পানীৰ গতিবেগ বহুগুণে বৃদ্ধি পায় আৰু মাটিৰ ক্ষয় ত্বৰান্বিত হয়। এনে প্রেক্ষাপটত নদীত অধিক পলস জমা হয়। বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে, পাহাৰৰ বনাঞ্চল ধ্বংস হ'লে কেৱল গছ-গছনিৰ ক্ষতিয়েই নহয়, সমগ্র জলচক্ৰৰ ওপৰতো ইয়াৰ ব্যাপক প্ৰভাৱ পৰে। বনাঞ্চল হ্ৰাসৰ লগে লগে মাটিৰ আর্দ্রতা ধৰি ৰখাৰ ক্ষমতা হ্রাস পায়। ফলত বৰষুণৰ পানী একেলগে নামি আহি নিম্নাঞ্চলত হঠাতে জলস্তৰ বৃদ্ধি কৰে। এই পৰিস্থিতিয়ে বানৰ তীব্ৰতা আৰু ক্ষয়-ক্ষতি দুয়োটাই বৃদ্ধি কৰাৰ সম্ভাৱনা সৃষ্টি কৰে। এই কাৰণেই বিশ্বজুৰি পাহাৰীয়া নদীৰ অৱবাহিকাত বন সংৰক্ষণক বান নিয়ন্ত্ৰণৰ এক প্রাকৃতিক উপায় বুলি ধৰা হয় । 

ভূমিস্খলনে কেৱল পথ বন্ধ নকৰে, নদীৰ ৰূপো সলনি কৰে : 

প্ৰবল বৰষুণৰ পাছত নগালেণ্ডৰ বহু পাহাৰীয়া অঞ্চলত ভূমিস্খলনৰ ঘটনা সংঘটিত হয়। ভূমিস্খলনৰ ফলত বিপুল পৰিমাণৰ মাটি আৰু শিল নদীত পৰে। ফলত নদীৰ পাদদেশত পলস জমা হয় আৰু পানী বৈ যোৱাৰ পথ সংকুচিত হৈ পৰে। নদীৰ ধাৰণ ক্ষমতাও হ্রাস পায়। জলবিজ্ঞানৰ ভাষাত ইয়াক Aggradation বুলি কোৱা হয়। অর্থাৎ নদীৰ পাদদেশ ক্রমে ওপৰলৈ উঠি আহে। এনে অৱস্থাত একে পৰিমাণৰ পানীয়েও আগতকৈ সোনকালে পাৰ উপচি বানৰ সৃষ্টি কৰে। দীঘলীয়া সময় ধৰি একেখন নদীত বৃহৎ পৰিমাণৰ পলস জমা হৈ থাকিলে নদীৰ স্বাভাৱিক গভীৰতা ক্ৰমে হ্রাস পাব পাৰে। ইয়াৰ ফলত নদীৰ পানী ধাৰণ কৰাৰ ক্ষমতা আগতকৈ হ্রাস হৈ যায়। বিশেষকৈ অতিবৃষ্টিৰ সময়ত এনে নদীয়ে খুব কম সময়ৰ ভিতৰতে পাৰ উপচি ওলাই বিস্তৃত অঞ্চল প্লাৱিত কৰাৰ আশংকা বৃদ্ধি পায়। সেয়েহে নদীৰ পলসৰ নিয়মীয়া বৈজ্ঞানিক সমীক্ষা বিশেষ গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি ধৰা হয়।

উপগ্রহ চিত্রই কি সূচায়?: 

উত্তৰ-পূব ভাৰতত ভূমিস্খলন, বন ধ্বংস আৰু ভূমি ব্যৱহাৰৰ পৰিৱৰ্তন নিৰীক্ষণৰ কাম North Eastern Space Applications Centre (NESAC) আৰু ISRO-এ বিভিন্ন সময়ত কৰি আহিছে। তেওঁলোকৰ অধ্যয়নসমূহে দেখুৱাইছে যে পাহাৰীয়া অঞ্চলত ভূমি ব্যৱহাৰৰ পৰিৱৰ্তন আৰু অতিবৃষ্টিৰ যুগ্ম প্রভাৱে ভূমিস্খলনৰ আশংকা বৃদ্ধি কৰিব পাৰে। উপগ্রহ চিত্ৰৰ সহায়ত বনাঞ্চল হ্রাস, নতুন ভূমিস্খলন, নদীৰ গতিপথৰ পৰিৱৰ্তন আৰু পলস জমা হোৱাৰ দৰে বহু তথ্য তুলনামূলকভাৱে স্পষ্টকৈ নিৰীক্ষণ কৰিব পাৰি। এনে তথ্যসমূহ মাটিৰ সমীক্ষাৰ সৈতে মিলাই চালে বানৰ প্ৰকৃত কাৰণ আৰু সম্ভাব্য বিপদসংকুল অঞ্চলসমূহ চিনাক্ত কৰাটো অধিক সহজ হয়। ভৱিষ্যতৰ দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনাৰ বাবেও এই তথ্যসমূহ অত্যন্ত মূল্যৱান। অৱশ্যে দিখৌৰ এইবাৰৰ বানৰ সৈতে সম্পর্কিত এক বিশেষ সমীক্ষা এই পর্যন্ত ৰাজহুৱা হোৱা নাই।

বিজ্ঞানে কি কয়? 

জলবিজ্ঞানীসকলৰ মতে, বানৰ তীব্রতা সাধাৰণতে এটা কাৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰে। ইয়াৰ লগত জড়িত থাকে-বৰষুণৰ পৰিমাণ, বৰষুণৰ স্থায়িত্ব, নদীৰ ঢাল, বনাঞ্চলৰ অৱস্থা, মাটিৰ জলধাৰণ ক্ষমতা, পলসৰ পৰিমাণ আৰু নদীৰ ধাৰণ ক্ষমতা। এই সকলো একেলগে মিলি বানৰ আচৰণ নিৰ্ধাৰণ কৰে। বিশেষজ্ঞসকলে কয় যে জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ফলত বৰষুণৰ ধৰণো সলনি হৈ আছে। বহু সময়ত কম সময়ৰ ভিতৰতে অস্বাভাৱিক পৰিমাণৰ বৰষুণ হয়, যাক Extreme Rainfall Event বুলি কোৱা হয়। যদি এনে বৰষুণৰ লগত পাহাৰৰ পৰিৱেশগত অৱক্ষয় আৰু নদীত পলস জমাৰ দৰে কাৰক যুক্ত হয়, তেন্তে বানৰ তীব্রতা আগতকৈ অধিক হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে ।

তদন্তৰ প্ৰয়োজন কিয়?: 

দিখৌৰ এইবাৰৰ বানৰ পাছত কেৱল অনুমান বা আৱেগেৰে সিদ্ধান্ত লোৱা উচিত নহয়। বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে, তলৰ বিষয়বোৰত স্বাধীন বৈজ্ঞানিক অধ্যয়ন অতি প্রয়োজন। সেয়ে, নগালেণ্ডৰ উৎস অঞ্চলত ভূমি ব্যৱহাৰৰ পৰিৱৰ্তন, Rat-hole Mining-ৰ বিস্তৃতি আৰু ইয়াৰ পৰিৱেশগত প্রভাৱ, দিখৌ নদীত পলস জমাৰ হাৰ, ২০২৬ চনৰ বৰষুণৰ স্থানভিত্তিক বিশ্লেষণ, ভূমিস্খলন আৰু নদীৰ জলস্তৰৰ সম্পৰ্ক আদি তথ্যসমূহৰ ওপৰত ভিত্তি কৰিহে দায়িত্বশীল সিদ্ধান্ত ল'ব পাৰি। এনে অনুসন্ধান কেৱল দোষী বিচাৰি উলিওৱাৰ বাবে নহয়, ভৱিষ্যতৰ দুৰ্যোগৰ ক্ষতি হ্রাস কৰাৰ বাবেও অতি প্রয়োজনীয়। যদি বৈজ্ঞানিক তথ্যৰ ভিত্তিত বানৰ মূল কাৰণসমূহ স্পষ্ট হয়, তেন্তে আন্তঃৰাজ্যিক সমন্বয়, নদী ব্যৱস্থাপনা, বন সংৰক্ষণ আৰু আগতীয়াকৈ সতৰ্কীকৰণ ব্যৱস্থা অধিক ফলপ্রসূভাৱে ৰূপায়ণ কৰিব পৰা যাব। ইয়াৰ দ্বাৰা ভবিষ্যতে হাজাৰ হাজাৰ লোকৰ জীৱন আৰু সম্পত্তি সুৰক্ষিত কৰাৰ পথ মুকলি হ'ব পাৰে।

Share This