কুম্ভমেলাত বিপৰ্যয় 

Dainik janambhumi February 01, 2025

মন্দিৰ-ধাম, মেলা, স্নান, ব্রত আদি কিছুমান বিষয়ত হিন্দুসকল অত্যন্ত স্পৰ্শকাতৰ।অৱশ্যে সকলো হিন্দুৱেই সমানে স্পৰ্শকাতৰ বুলিও কোৱা নাযায়। আর্যবর্ত, গংগা নদীক লৈ উত্তৰ মধ্য ভাৰতৰ হিন্দুৰ যি তৎপৰতা, তেনে তৎপৰতা বহু ক্ষেত্রত পূব আৰু দক্ষিণৰ হিন্দুসকলৰ মাজত নাই। সেইফালৰ পৰা হিন্দু ধৰ্মৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ উত্তৰ ভাৰতহে। কিন্তু যেতিয়া মেলাৰ পৰিসৰ বিশাল হয়, তেতিয়া আৰু ই কেৱল ধর্মীয় বিষয় হৈ নাথাকে। পর্যটনৰো বিষয় হৈ পৰে। দেশ-বিদেশৰ আন বহু লোক কৌতূহলবশতঃ সেয়া চাবলৈ আহে। হিন্দু পুণ্যার্থীসকলৰ কথা কিছু বেলেগ। কুম্ভমেলাৰ লগতে বছৰৰ বিভিন্ন পৰ্ব আৰু তিথিত তেওঁলোকে তীর্থ ভ্রমণ কৰে আৰু গংগা নদীৰ কাষৰ বিভিন্ন স্থানত থকা তীৰ্থত গৈ পূজা-সেৱা আৰু পুতস্নান কৰে।

অৱশ্যে এই বিষয়ত উত্তৰ ভাৰতীয় উচ্চ বৰ্ণ আৰু বণিক শ্ৰেণীৰ হিন্দুৰ অংশগ্রহণ তুলনামূলকভাবে আন হিন্দুতকৈ বেছি। তদুপৰি অসমকে ধৰি উত্তৰ-পূবৰ ৰাজ্যত কুম্ভমেলা সৰ্বসাধাৰণৰ মাজত চৰ্চিত বিষয় নহয়। আমাৰ মহাপুৰুষ দুজনাই দি যোৱা শিক্ষাৰহে ইয়াত ব্যাপক প্ৰভাৱ আছে। তীর্থ বুলি কৰে জলত শুদ্ধি/প্রতিমাত কৰে দেৱতা বুদ্ধি/ বিষ্ণু-বৈষ্ণৱত নাহি ইসৱমতি/ গৰুতো অধম কৃষ্ণ বদতি'- বুলি আমাৰ নৱ বৈষ্ণৱ জাগৰণৰ গুৰুসকলে সকীয়াই গৈছে। সুদূৰ কন্যাকুজৰ পৰা অহা বাৰভূঞাৰ বংশোদ্ভৱ শ্ৰীমন্ত শংকৰে দুবাৰকৈ শিষ্যসহ ভাৰতৰ তীর্থ ভ্রমণ কৰি আহে। তেওঁৰ ৰচনাত ক'তো কুম্ভমেলাৰ দৰে এটা ব্যৱস্থাৰ কথা নাই। চৰিতপুথিতো তেনে উল্লেখ দুর্লভ। তেওঁ অসমত ক'তো কোনো মন্দিৰ প্রতিষ্ঠা কৰা নাছিল। তৃণমূল পৰ্যায়ৰ অনাখৰি, নিম্নবৰ্ণৰ লোককো সামৰি লোৱা তেওঁৰ ধৰ্মৰ উপাসনা স্থানৰ নাম আছিল 'নামঘৰ'। ধৰ্মীয় বিভিন্ন আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ সৰলীকৰণ আছিল শ্ৰীমন্ত শংকৰ-মাধৱৰ ধৰ্মৰ বৈশিষ্ট্য।

উত্তৰ ভাৰতৰ আচাৰ-অনুষ্ঠানিকতা প্রধান হিন্দু ধৰ্মৰ লগত আমাৰ মহাপুৰুষীয়া ধৰ্মৰ প্রভেদ আছে। কিন্তু বেদ-পুৰাণ অভিহিত সকলো আচাৰ-অনুষ্ঠানিকতাৰ প্রাধান্য থকা হিন্দু ধৰ্ম উত্তৰ ভাৰতীয় হিন্দুৰ জীৱনযাত্ৰাৰ লগত ওতপ্রোতভাবে জড়িত।

পুৰাণৰ অমৃত মন্থন আৰু অমৃত কুম্ভৰ কল্পকথাৰ অনুপ্ৰেৰণাৰে নিৰ্দিষ্ট ব্যৱধানৰ অন্তৰে অন্তৰে পালিত হোৱা কুম্ভমেলা এই কুৰি তথা একবিংশ শতিকাত এটা বৃহত্তম ধর্মানুষ্ঠানলৈ পৰিৱৰ্তিত হয়। পুণ্যতীর্থ প্রয়াগত, ত্রিবেণী সংগমৰ সেই পৱিত্ৰ স্থানত বাৰ বছৰৰ মূৰে মূৰে নিৰ্দিষ্ট মাহ আৰু তিথিত হোৱা মহাকুম্ভমেলাত সাধাৰণ লোক বাদেই, বিভিন্ন পর্বতে- কন্দৰে, মঠ-মন্দিৰে থকা সাধু-সন্ন্যাসী-বাবাজী আদিয়ে অংশ লয়। মেলাৰ সেয়া এটা বিশেষ আকর্ষণ। বিদেশৰ পৰাও আহে বহু হিন্দু আৰু হিন্দু ধৰ্মৰ অনুৰাগী। উত্তৰ ভাৰতৰ জনসংখ্যাৰ এটা বৃহৎ অংশ এই মেলাত চামিল হয়। ফলস্বৰূপে এই মেলাত বিশাল ধনৰ ব্যৱসায় হয়। ধর্ম বা আধ্যাত্মিকতাতকৈ ব্যৱসায়ৰ তীব্রতা লাহে লাহে বাঢ়িছে। ইয়াৰ লগত এতিয়া বিশেষভাবে জড়িত হৈ পৰিছে ধর্মভিত্তিক ৰাজনীতি। সাধাৰণ মানুহৰ ধৰ্মভাবত সাম্প্রদায়িক উত্তেজনাৰ দ্বাৰা সিক্ত কৰি নিৰ্বাচনত ভোট লাভ কৰা, ক্ষমতা দখল কৰাৰ প্ৰৱণতা হিন্দু ধৰ্মৰ বিভিন্ন আচাৰ-আনুষ্ঠানিকতা মেলা আদিত গা কৰি উঠিছে। ৰাজনৈতিক নেতাই তাৰ গুৰি ধৰিছে।

ধৰ্মৰ নামত এটা মেগা শ্ব' পাতিবলৈ উঠিপৰি লাগিছিল উত্তৰ তাৰ গুৰি ধৰিছে। ধৰ্মৰ নামত এটা মেগা শ্ব পাতি প্ৰদেশৰ গেৰুৱা পোছাক পৰিহিত মুখ্যমন্ত্রী যোগী আদিত্য নাথ। তেওঁৰ প্ৰতি সম্পূর্ণ সহযোগ আগবঢ়াইছে প্রধানমন্ত্রী মোদীয়ে। কাৰণ উত্তৰ প্ৰদেশৰ বেনাৰস মোদীৰ সমষ্টি। গতিকে 'ডাবল ইঞ্জিন' চৰকাৰৰ এই প্ৰস্তুতি এটা ঐতিহাসিক মহোৎসৱত পৰিণত হ'লগৈ। সমগ্ৰ বিশ্বতে চলিল প্ৰচাৰ। ব্যাপক গণ সমাগম হ'ল। পুণ্যার্থীৰ ভিৰ। এনে মেলাত সৰু-বৰ ঘটনা-দুর্ঘটনা ঘটিবই। কিন্তু উত্তৰ প্ৰদেশৰ চৰকাৰ আৰু কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ তৰফৰ পৰা জনোৱা হৈছিল যে জনসমাৰোহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ বাবে বিশ্বমানৰ 'ক্রাউড মেনেজমেন্ট' ব্যৱস্থা কৰা হ'ব।

এনে ঘোষণাৰ বিপৰীতে এতিয়া দেখা গৈছে যে কুম্ভমেলা আয়োজনৰ সকলো দিশতে নানা অৰাজকতা আৰু বেমেজালি। ইয়াত অতিকৈ জীয়াতু ভুগিব লগা হৈছে সাধাৰণ অৱস্থাৰ লোকে। আৰম্ভণিৰ পৰাই পদপিষ্ট হোৱা, তম্বুত জুই লগা, ঠেলা-ঠেলি, মাৰপিট আদিৰ নানা ঘটনা ঘটি আহিছে। এটা পর্যায়লৈ সেইবোৰ ঢাকি ৰখা হৈছিল। চৰকাৰ নিয়ন্ত্ৰিত প্ৰচাৰ মাধ্যমে বৰকৈ সেইবোৰ প্ৰকাশ কৰা নাছিল। কিন্তু শেহতীয়া ঘটনাপ্রবাহ গোপন কৰিব পৰা ধৰণৰ নহয়। পুণ্যস্নানৰ বাবে ভি আই পি আৰু ভি ভি আই পি ব্যৱস্থাই ক্ষুণ্ণ কৰিছে সাধাৰণ লোকক। এনে ব্যৱস্থাই সৃষ্টি কৰা অৱস্থাৰ বাবেই পদপিষ্ট হৈ মৰিল বহুজন। হতাহতৰ প্ৰকৃত সংখ্যা গোপন কৰাৰ অভিযোগ উঠিছে। নিহতসকলৰ পৰিয়ালক বৃহৎ পৰিমাণৰ ধনৰ ক্ষতিপূৰণ দিয়া হৈছে। কাৰণ উত্তৰ প্ৰদেশৰ বিধানসভাৰ নিৰ্বাচনলৈ আৰু বেছিদিন নাই।

আচলতে বিধানসভাৰ নিৰ্বাচনৰ আগতে উত্তৰ প্ৰদেশত এটা চমক সৃষ্টি কৰাৰ স্বাৰ্থত কুম্ভমেলাক ব্যৱহাৰ কৰিব খোজা হৈছিল। কিন্তু আশাকৰা ধৰণে সেইক্ষেত্রত সফল নহ'ল। পুণ্য কৰিবলৈ গৈ মৃত্যু, পুণ্য কৰি আহোঁতে বাটত দুর্ঘটনাত মৃত্যু। শতাধিক লোক নিৰুদ্দেশ। এনে বিড়ম্বনাৰ পটভূমি হৈ পৰিল এইবাৰৰ কুম্ভমেলা। ৰাজনীতিক ধর্মীয় মেলাৰ লগত জড়িত কৰাৰ এয়া পৰিণতি। প্ৰথমবাৰৰ কাৰণে অসমৰ একাংশ ধৰ্মগুৰু, সত্ৰাধিকাৰ আদি এইবাৰ কুম্ভমেলাত চামিল হৈছে। এইসকলৰ এটা অংশ অৱশ্যে এটা বিশেষ ধর্মীয় সংগঠনৰ লগত জড়িত। অৱশ্যে এই বিষয়ত অসমৰ সৰ্বসাধাৰণ উৎসাহিত যেন দেখা নগ'ল।

Share This