বাক্‌-স্বাধীনতাৰ প্ৰসংগ

Dainikjanambhumi January 23, 2025

এতিয়া আমেৰিকাত প্ৰচণ্ড প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগসদৃশ পৰিস্থিতি৷ এফালে প্ৰচণ্ড হিমপাত আৰু আনফালে বৰফৰ ধুমুহা৷ উত্তৰ মেৰুৰ পৰা বলা বৰফৰ ধুমুহাই দেশখনৰ জনজীৱন একপ্ৰকাৰ ব্যাহত কৰি তুলিছে৷ আমেৰিকাৰ চৰকাৰে জনগণক পৰাপক্ষত ঘৰৰ ভিতৰতে আবদ্ধ হৈ থাকিবলৈও আহ্বান জনাইছে৷ এনে এক সংকটপূৰ্ণ পৰিস্থিতিৰ মাজতে সোমবাৰে আমেৰিকাৰ সংসদ কেপিটল হিলত দেশখনৰ ৪৭সংখ্যক ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে শপত গ্ৰহণ কৰিলে ড’নাল্ড ট্ৰাম্পে৷

সোমবাৰে শপত গ্ৰহণৰ পাছত মঙলবাৰে ট্ৰাম্পৰ প্ৰথম কাৰ্যবাহী চৰকাৰী নিৰ্দেশনাতে বাক্‌-স্বাধীনতা পুনৰুদ্ধাৰৰ দৰে বিষয়ে স্থান লাভ কৰে৷ দ্বিতীয়বাৰ ৰাষ্ট্ৰপতি হৈয়ে স্বাধীনতাৰ চেন্সৰশ্বিপ ৰোধ কৰাৰ নিৰ্দেশনাতো স্বাক্ষৰ কৰা ট্ৰাম্পে ব্ৰিক্‌ছ ৰাষ্ট্ৰই ডলাৰৰ গুৰুত্ব হ্ৰাস কৰিবলৈ লোৱা প্ৰচেষ্টাত ক্ষুব্ধ হোৱাৰ লগতে অবৈধ প্ৰব্ৰজনৰ বিৰুদ্ধে জৰুৰী অৱস্থা ঘোষণা, পানামা খাল ঘূৰাই লোৱাৰ হুংকাৰৰ দৰে কেতবোৰ কাৰ্যও কৰে, যিবোৰে বিশ্বজুৰি প্ৰতিক্ৰয়াৰ সৃষ্টি কৰে৷ ট্ৰাম্পে আনকি সোমবাৰে শপত গ্ৰহণ কৰি দিয়া ভাষণত ব্যক্ত কৰিছিল যে বিশ্বক তেওঁ তৃতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ পৰা ৰক্ষা কৰিব৷ এতিয়া বিশ্ব তৃতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ তেনেই কাষ চাপিছে৷ কিন্তু এই কাৰ্য তেওঁ কেতিয়াও হ’বলৈ নিদিয়ে৷ এইক্ষেত্ৰত তেওঁ ইজৰাইল আৰু হামাছৰ যুদ্ধ বিৰতিৰ প্ৰসংগও উত্থাপন কৰিছিল আৰু কৈছিল যে তেওঁৰ বাবেই এয়া সম্ভৱ হৈ উঠিছে৷ অৱশ্যে এই কথাও ঠিক যে শীতল যুদ্ধৰ সময়ৰে পৰা এতিয়ালৈকে বিভিন্ন দেশ তথা গোষ্ঠীৰ যুদ্ধবোৰৰ আঁৰত আমেৰিকাৰ হাত আছে৷ আমেৰিকাই ইচ্ছা কৰিলে যুদ্ধ লগাবও পাৰে, বন্ধও কৰিব পাৰে৷ সেয়ে ট্ৰাম্পৰ এনে ভাষণে বিশ্বৰ একাংশ নাগৰিকক একপ্ৰকাৰৰ আচৰিত কৰিয়ে তোলে৷ কিয়নো, আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ নিৰ্বাচনত ট্ৰাম্পে পুনৰবাৰ বিজয় লাভৰ সময়ত বহুতে ভাবিছিল যে এইবাৰ তেওঁ অধিক স্বেচ্ছাচাৰী হ’ব৷ একাংশই এইবুলিও কৈছিল– ট্ৰাম্প জিকিল যেতিয়া বিশ্বত আমেৰিকাৰ আধিপত্যৰ যুঁজখনো প্ৰবল হ’ব৷ অৰ্থাৎ বিশ্ববাসীয়ে নিবিচাৰিলেও এতিয়া তৃতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ আশংকা সুদৃঢ় হ’ল৷ কিন্তু সোমবাৰে ট্ৰাম্পে বিশ্ববাসীক আশ্বাস দিলেও সেই আশ্বাস কিমানদূৰ বিশ্বাসৰ আধাৰ হ’ব সেইক্ষেত্ৰতো প্ৰশ্নৰ উত্থাপন হৈছে৷

বিশেষভাৱে তেওঁ বাক্‌-স্বাধীনতা সুৰক্ষাৰ যি প্ৰতিশ্ৰুতি দিছে সি আমেৰিকাবাসীৰ বাবেই বিশ্বাস-অবিশ্বাসৰ দোমোজা হৈ পৰিছে৷ এনেয়েও সাম্প্ৰতিক সময়ত বাক্‌-স্বাধীনতা ৰক্ষা কৰাৰ ক্ষেত্ৰত বিশ্বৰ ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ বাবেই প্ৰবল প্ৰত্যাহ্বান হিচাপে চিহ্নিত হৈছে৷ উত্তৰ কোৰিয়া, বাৰ্মা, তুৰ্কমেনিস্তান, বিষুৱীয় গিনি, লিবিয়া, ইৰিত্ৰিয়া, কিউবা, উজবেকিস্তান, ছিৰিয়া, বেলাৰুছ আদিৰ দৰে ৰাষ্ট্ৰই বাক্‌-স্বাধীনতাত চেন্সৰ কৰাৰ অভিযোগ ঢেৰ৷ ২০২৩ চনত উত্তৰ কোৰিয়াক মানৱ অধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত আটাইতকৈ বেয়া দেশ হিচাপেই চিহ্নিত কৰা হৈছিল৷ গ্ল’বেল এক্সপ্ৰেছন ৰিপ’ৰ্ট (GxR)ৰ একেবাৰে তলত দেশখনে অৱস্থান কৰিছিল৷ সেইদৰে চীনৰ দৰে দেশতো বাক্‌-স্বাধীনতা উলংঘনৰ গুৰুতৰ অভিযোগ আছে৷ আমেৰিকাত যোৱা সময়ছোৱাত এনে হৈছিলগৈ যে  দেশখনৰ কিছুমান বিদ্যালয়ত গ্ৰন্থ অধ্যয়ন নিষিদ্ধ কৰা হৈছে৷ সেইদৰে শিক্ষকক জাতি, সামাজিক ন্যায়, যৌনতা, লিংগ পৰিচয় আদি বিষয়ত আলোচনা কৰাতো বাধা দিয়া হৈছে৷ আনহাতে পডকাষ্ট, ফে’চবুক আদি ছ’চিয়েল মিডিয়াতো লেকাম লগোৱা হৈছে৷ নাগৰিকে মুক্তভাৱে কিবা প্ৰকাশ কৰিলেও আপত্তি যেন লাগিলে এইবোৰ কতৃৰ্পক্ষই স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে নাইকিয়া কৰা হৈছে৷

সেয়ে বাক্‌-স্বাধীনতা সন্দৰ্ভত আমেৰিকাৰ নাগৰিকৰ মুখে মুখে প্ৰচলিত এটা বক্তব্য এনেধৰণৰ– ‘আমেৰিকাত ঘৰুৱা ক্ষেত্ৰত ৰাজনৈতিক যুঁজে মুক্ত বক্তব্যক ভৰিৰে মোহাৰি যায়, সংবাদ মাধ্যমৰ হস্তক্ষেপে মুক্ত বক্তব্যৰ প্ৰতি ভাবুকি কঢ়িয়াই আনে আৰু ছ’চিয়েল মিডিয়াই মুক্ত বক্তব্যক উলংঘা কৰে৷’ এনে এক ধূঁৱলী-কুঁৱলী অৱস্থাত ট্ৰাম্পৰ বাক্‌-স্বাধীনতা পুনৰুদ্ধাৰৰ নিৰ্দেশ বিশেষ তাৎপৰ্যপূৰ্ণ বিবেচিত হৈছে৷ যোৱা কিছু বছৰত আমাৰ ভাৰতবৰ্ষতো বাক্‌-স্বাধীনতাৰ ক্ষেত্ৰত দেশখনৰ স্থিতি হ্ৰাস পাইছে৷ বিশ্বৰ অন্যতম মান্যতাপূৰ্ণ স্বেচ্ছাসেৱী সংস্থা ‘ৰিপ’ৰ্টাৰ্ছ উইডাউট ব’ৰ্ডাৰ্ছ’ (আৰ এছ এফ)-ৰ মতে ভাৰতৰ বাক্‌-স্বাধীনতা এতিয়াও গণতন্ত্ৰৰ বাবে উপযোগী নহয়৷ ২০২৪ চনৰ বিশ্ব সংবাদ স্বাধীনতা সূচকাংকত ভাৰত ১৮০খন দেশৰ ভিতৰত ১৫৯ নম্বৰ স্থানতহে উপৱিষ্ট৷ আমাৰ অসমত ইয়াৰ অৱস্থা আৰু দুখজনক৷ আন কথা বাদেই, অসমত এতিয়া বিধায়কৰ আত্মীয়ৰ ‘হিট এণ্ড ৰান’ৰ বাতৰি কৰিলেও সাংবাদিক জে’ললৈ যাবলগীয়া হয়৷ সেইদৰে নেতাৰ বিৰোধিতা কৰিলেই একোটা অজুহাত উলিয়াই বিৰোধিতা কৰোতাক গ্ৰেপ্তাৰ কৰি লৈ যোৱা হয়৷ এইবোৰ আমাৰ সকলোৰে চকুৰ সন্মুখতে দেখি থকা ঘটনা৷ কেনেকৈ বিপ্লৱী কবিতা লিখাৰ বাবেই কবিক ৰঙাঘৰলৈ লৈ যোৱা হয়, আন্দোলন ঘোষণা কৰা জাতীয়তাবাদী নেতাক নিশাই আটক কৰি স্বাক্ষৰ কৰাই কেনেকৈ নাকী লগোৱা হয়...৷

তাৰ পাছতো এইখন অসমৰ পৰিৱেশ আন্দোলনবৰ্জিত, বন্ধ-শূন্য, প্ৰতিবাদ-শূন্য বুলি চৰকাৰীভাৱে জয়গান গোৱা হয়৷ ভাৰতীয় সংবিধানৰ ১৯ (১) (ক) অনুচ্ছেদত নাগৰিকক বাক্‌-স্বাধীনতাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা হৈছে৷ তদুপৰি দেশৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়েও বাক্‌-স্বাধীনতাক ভাৰতীয় মানুহৰ এক অবিচ্ছেদ্য অধিকাৰ বুলি ৰায় দিছে৷ অৱশ্যে আমাৰ দেশত জনশৃংখলা, নিৰাপত্তা আৰু অন্যান্য কাৰণত বিধায়িনী দলে বাক্‌-স্বাধীনতাৰ ওপৰত বাধা আৰোপ কৰিব পৰাৰ সীমাবদ্ধতা আছে৷ সেইদৰে বিদেশী ৰাষ্ট্ৰৰ সৈতে বন্ধুত্বপূৰ্ণ সম্পৰ্ক, শালীনতা আৰু নৈতিকতা আদিৰ স্বাৰ্থত বাক্‌-স্বাধীনতাত বাধা আৰোপ কৰিব পৰাৰ ক্ষমতা বিধায়িনী দলৰ ওপৰত ন্যস্ত কৰা আছে৷ কিন্তু হকে-বিহকে সাধাৰণ নাগৰিকৰ মুখ বন্ধৰ ক্ষমতা কোনেও দিয়া নাই৷ অথচ আমাৰ দেশত মাজে মাজে বাক্‌-স্বাধীনতা খৰ্ব হৈয়ে থাকে৷ কেতিয়াবা পোনপটীয়াকৈ আৰু আন কেতিয়াবা পৰোক্ষভাৱে৷ বেছিকৈ সংঘটিত হয় পৰোক্ষভাৱে৷ বেছিকৈ হৈ থাকে ব্যক্তিগত আক্ৰমণৰ ঘটনাবোৰ৷ বহুবোৰ কথা সাধাৰণ জনগণৰ বোধগম্য নোহোৱাকৈয়ে ৰয়৷ কিন্তু ভবাৰ দৰে ইবোৰ মাটিত পোত খায়ো নাথাকে৷ তথাপি আজি সকলো নীৰৱ৷ নীৰৱ ব্যক্তি, দল-সংগঠন, চতুৰ্থ স্তম্ভ৷ এনে অৱস্থা গণতন্ত্ৰৰ বাবে নিশ্চয়কৈ শুভ কথা নহয়৷ বিশ্বৰ ভিতৰত আটাইতকৈ নিৰ্ণায়ক মত প্ৰকাশৰ স্বাধীনতা চেনেগালতে আছে৷ দেশখনত মানৱ অধিকাৰ আৰু মত প্ৰকাশৰ স্বাধীনতাৰ ক্ষেত্ৰত সক্ৰিয় বহুতো সংঘ আছে৷ ইয়াত যিদৰে ধৰ্ম পালন কৰাৰ স্বাধীনতা আছে, সেইদৰে ধৰ্ম পালন নকৰাৰ স্বাধীনতাও আছে৷ ইৰানত আকৌ ধৰ্মক লৈ অধিক কঠোৰ আইন আছে৷ অলপতে হজৰত মহম্মদৰ বিৰুদ্ধে বিৰূপ মন্তব্য কৰাৰ অভিযোগত টাটালু নামৰ এগৰাকী পপ গায়কক দেশখনৰ আদালতে মৃত্যুদণ্ডৰ ৰায় ঘোষণা কৰিছে৷ এনেবোৰ কাৰ্য মানৱ অধিকাৰ, বাক্‌-স্বাধীনতা খৰ্বৰ চূড়ান্ত উদাহৰণ৷

শেহতীয়াকৈ যদি ড’নাল্ড ট্ৰাম্পে এই গোটেই কথাবোৰ চালি-জাৰি, বুজি দেশখনত বাক্‌-স্বাধীনতা সবল কৰাৰ পোষকতা কৰিছে আৰু তাক প্ৰকৃতাৰ্থতেই কাৰ্যকৰী কৰাৰ কথা ভাবিছে, তেন্তে বিশ্বৰ বাবেই সেয়া নিশ্চয়কৈ আদৰ্শ হৈ ৰ’ব৷

Share This