অপ্রত্যাশিত হেঁচা

dainik janambhumi August 07, 2025

ডিজিটেল ডেস্কঃ ড'নাল্ড ট্রাম্পৰ আমোলত সম্প্রতি আমাৰ দেশ যিধৰণৰ এক হেঁচা বা ভাবুকিৰ সন্মুখীন হ'ব লগা হৈছে সেয়া ভাৰতীয় নেতৃবর্গই হয়তো কল্পনাও কৰিব পৰা নাছিল। ইতিমধ্যে মার্কিন ৰাষ্ট্ৰপতিগৰাকীয়ে ভাৰতৰ বিৰুদ্ধেও ৫০ শতাংশ শুল্ক আৰোপৰ যিটো 'বোমা' সংস্থাপন কৰিছে তাৰ বিস্ফোৰণে যে ভাৰতীয় অর্থনীতিত এক গুৰুতৰ প্ৰভাৱ পেলাব সেইটো অনুমান কৰা কঠিন নহয়। কাৰণ আমেৰিকা ভাৰতৰ অন্যতম প্রধান বাণিজ্যিক অংশীদাৰ। ২০২৩ বৰ্ষৰ হিচাপ মতে দেশ দুখনৰ ১৯০ বিলিয়ন ডলাৰৰো অধিক ধনৰ ব্যৱসায় হৈছিল।

ভাৰতে আমেৰিকাৰ পৰা খাৰুৱা তেল, যন্ত্র-পাতি, ৰাসায়নিক সামগ্রীকে ধৰি কিছুমান সামগ্রী আমদানি কৰাৰ বিপৰীতে ভাৰতে দেশখনলৈ ৰপ্তানি কৰে গহনা, বস্ত্ৰ, ৰত্ন, ঔষধৰ দৰে সামগ্রী। এতিয়া আমেৰিকাই ৫০ শতাংশ শুল্ক আৰোপ কৰাৰ লগে লগে ভাৰতে ৰপ্তানি কৰা সামগ্ৰীবোৰৰ আমেৰিকাত দাম অতিমাত্রা বৃদ্ধি পাই যাব আৰু ফলত গ্ৰাহকৰ বাবে এনে সামগ্রী ক্রয় কৰাটো কঠিন হৈ পৰাৰ আশংকা থাকিব। ট্রাম্পে প্রথমতে ঘোষণা কৰা ২৫% শুল্ক বৃহস্পতিবাৰৰ পৰা কাৰ্যকৰী কৰাৰ কথা আছিল, কিন্তু যোৱা মঙলবাৰে মার্কিন ৰাষ্ট্ৰপতিগৰাকীয়ে পূৰ্বৰ ২৫%ৰ লগত নতুনকৈ আৰু ২৫% কৰি মুঠ অতিৰিক্ত শুল্ক ৫০% লৈ বৃদ্ধি কৰে আৰু ২১ দিনৰ পিছত এয়া কাৰ্যকৰী হ'ব বুলি ঘোষণা কৰে! বহু দেশৰ বিৰুদ্ধে ট্রাম্পে এই শুল্ক যুদ্ধ আৰম্ভ কৰিছে যদিও সকলোৰে মনত উত্থাপিত হোৱা স্বাভাবিক প্রশ্নটো হৈছে ভাৰত-আমেৰিকা সুদীর্ঘ দিনৰ বন্ধু তথা ব্যাৱসায়িক অংশীদাৰ হৈ থকাৰ পাছত, বিশেষকৈ ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীৰ লগত ট্রাম্পৰ 'নলে গলে লগা বন্ধুত্ব' সত্ত্বেও কিয় ট্রাম্পে বা আমেৰিকাই ভাৰতক লক্ষ্য কৰি লৈছে? কেৱল ট্রাম্পেই নহয়, আমেৰিকাৰ লগতে ইউৰোপিয়ান ইউনিয়নেও ভাৰতক হেঁচা প্রয়োগ কৰি আছে ৰাছিয়া-ইউক্রেইন যুদ্ধ-কেন্দ্রিক কিছুমান বিষয়ক লৈ। ৰাছিয়া-ইউক্রেইনৰ যুদ্ধখনত প্ৰথমৰে পৰাই ভাৰতে নিৰপেক্ষ স্থিতি গ্রহণ কৰি আহিছে যিটো আমেৰিকা তথা ইউৰোপীয় দেশবিলাকে বিচৰা নাছিল। তেওঁলোকে নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰি ৰাছিয়াক অর্থনৈতিকভাবে পংণ্ড কৰি দিব খুজিছিল আৰু আশা কৰিছিল এই নিষেধাজ্ঞাৰ প্রতি ভাৰতেও সঁহাৰি দিব। কিন্তু ভাৰত সেই লবীৰ মাজত নোসোমাল। পূৰ্বৰ জ' বাইডেন চৰকাৰে ভাৰতৰ ভূমিকাক ভাল পোৱা নাছিল যদিও ভাৰতৰ নিৰপেক্ষতাৰ নীতিক অসন্মান কৰা নাছিল বা ভাৰতৰ ওপৰত পোতক তোলাৰ চিন্তা কৰা নাছিল। কিন্তু আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ আসনত দ্বিতীয়বাৰ বহাৰ পাছতে ড'নাল্ড ট্রাম্পৰ ভাৰতৰ প্ৰতি আচৰণ শত্রুসদৃশ হৈ পৰিছে। ট্রাম্পৰ অভিযোগ নিষেধাজ্ঞা বাহাল থকাৰ পাছতো ভাৰতে ৰাছিয়াৰ পৰা বৃহৎ পৰিমাণৰ খাৰুৱা তেল ক্ৰয় কৰি মুকলি বজাৰত বিক্ৰী কৰি বৃহৎ পৰিমাণৰ মুনাফা লুটি আছে।

খাৰুৱা তেল ক্ৰয় কৰি ভাৰতে ৰাছিয়াৰ যুদ্ধ মেচিনত ইন্ধন যোগাই আছে। এই যুদ্ধত ইউক্রেইনৰ কিমান মানুহ মৰিছে তালৈ ভাৰতৰ ভ্রূক্ষেপ নাই। সেই কাৰণেই হেনো ২৫% শুল্কতে সন্তুষ্ট নাথাকি ট্রাম্পে বৃহৎ পৰিমাণৰ শুল্ক আৰোপ কৰিছে ভাৰতৰ বিৰুদ্ধে। ৰাছিয়া-ইউক্রেইনৰ যুদ্ধখনৰ প্ৰথমৰে পৰা ভাৰতৰ বিৰুদ্ধে আমেৰিকা-ইউৰোপীয় ৰাষ্ট্ৰৰ ৰোষৰ ফলত এনে এটা পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি হোৱাৰ পটভূমি ৰচনা হৈছিল যদিও এই পর্যায় পাবগৈ বুলি ভাৰতীয় নেতৃবর্গই হয়তো আশা কৰা নাছিল। নিৰপেক্ষ নীতি ল'লেও ভাৰতে আমেৰিকাৰ লগত বা ইউৰোপীয় ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ লগত বন্ধুত্ব অব্যাহত ৰখাৰ চেষ্টাত ক্রটা কৰা নাই। কিন্তু ট্রাম্পৰ স্বৈৰাচাৰী সম্ৰাটৰ দৰে আচৰণ আৰু শুল্ক আৰোপৰ একপক্ষীয় সিদ্ধান্তই সমগ্র পৰিস্থিতি ধূসৰ কৰি পেলাইছে। ২৮বাৰলৈকে মার্কিন ৰাষ্ট্ৰপতিগৰাকীয়ে ভাৰতৰ বিৰুদ্ধে একেটা অভিযোগ তুলি শুল্ক আৰোপৰ হুংকাৰ দি আছিল যদিও ভাৰতে প্রতিক্রিয়া প্রকাশ নকৰি মনে মনে আছিল। কিন্তু সীমা চেৰাই গৈ যেতিয়া ট্রাম্পে ২৯ নম্বৰবাৰ অধিক শুল্ক আৰোপৰ ভাবুকি দিলে তেতিয়া প্রতিক্রিয়া প্রকাশৰ গত্যন্তৰ নাথাকিল ভাৰতৰ সন্মুখত। যোৱা মঙলবাৰে আমাৰ বৈদেশিক মন্ত্ৰ্যালয়ৰ পৰা যিটো প্রতিক্রিয়া প্রকাশ কৰা হ'ল সেয়া আছিল সম্পূর্ণ আক্রমণাত্মক। ভাৰতে আমেৰিকা আৰু ইউৰোপিয়ান ইউনিয়নক 'দুতলীয়া' চৰিত্ৰৰ বুলি অভিহিত কৰি স্পষ্ট ভাষাৰে কয় যে- আমেৰিকা আৰু ইউৰোপিয়ান ইউনিয়নে নিজেই ৰাছিয়াৰ পৰা সামগ্রী ক্ৰয় কৰি আছে, অথচ খাৰুৱা তেল ক্ৰয়ৰ বাবে ভাৰতৰ ওপৰত অতিৰিক্ত শুল্ক আৰোপ কৰা অযুক্তিকৰ সিদ্ধান্ত ঘোষণা কৰিছে। ইউৰোপিয়ান ইউনিয়নে ২০২৪ বৰ্ষত ৰাছিয়াৰ সৈতে ৭৮ বিলিয়ন ডলাৰৰ ব্যৱসায় কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত ১৬.৫ নিযুত টন এল এন জি অর্থাৎ তৰলীকৃত প্রাকৃতিক গেছ ক্রয়ো অন্যতম। আনহাতে, আমেৰিকাই নিষেধাজ্ঞাৰ মাজতো ৰাছিয়াৰ পৰা আমদানি কৰি আছে ইউৰেনিয়াম, পালাডিয়াম আৰু ৰাসায়নিক সামগ্রী। গতিকে, ভাৰতে খাৰুৱা তেল ক্ৰয় কৰাত ভুল ক'ত?

আমেৰিকা আৰু ইউৰোপীয় ৰাষ্ট্ৰই ৰাছিয়াৰ বিৰুদ্ধে নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰাৰ ফলত তেল উৎপাদন কৰা অন্য কেতবোৰৰ খাৰুৱা তেল আমেৰিকা-ইউৰোপলৈ যোৱাৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত ভাৰতৰ বাবে তেল ক্ৰয়ৰ উৎস সংকুচিত হৈ অহাত ৰাছিয়াৰ পৰা তেল ক্ৰয় কৰাৰ গত্যন্তৰ নোহোৱা হৈ পৰে। ভাৰতে এই তেল নিজৰ ঘৰুৱা চাহিদা পূৰণৰ বাবেহে ক্ৰয় কৰিছে, বজাৰত বিক্ৰী কৰিবলৈ নহয়। ভাৰতৰ এই স্পষ্ট প্রতিক্রিয়া আৰু প্রতিঅভিযোগ উত্থাপনৰ পাছত আমেৰিকাৰ প্রতিক্রিয়া কি হ'ব সেয়া লক্ষণীয় হ'ব। কিন্তু এইটো কথা ঠিক যে আমেৰিকাৰ ভাৰতৰ ওপৰত খং কেৱল ৰাছিয়াৰ পৰা তেল কিনাক লৈ নহয়। ভাৰতৰ জি ডি পি বর্তমান ৪.১৯ ত্রিলিয়ন ডলাৰলৈ বৃদ্ধি হৈ ই বিশ্বৰ চতুৰ্থ অর্থনীতিৰ দেশত পৰিণত হৈছে। অন্য বহু দেশৰ জি ডি পি হ্রাস পালেও ভাৰতৰ অৰ্থনীতি বিকশিত অৱস্থাত থকাৰ কথা বিশ্বৰ বহু সংস্থাই প্রকাশ কৰিছে। আন্তর্জাতিক ৰাজনীতিতো ভাৰতৰ গুৰুত্ব বৃদ্ধি পাইছে।

গতিকে, ভাৰতৰ এই ক্রমবর্ধমান প্ৰভাৱ নিয়ন্ত্ৰণত ৰখাটো হয়তো আমেৰিকা তথা পশ্চিমীয়া দেশবোৰৰ অন্যতম উদ্দেশ্য হ'ব পাৰে। আমেৰিকাৰ প্ৰভুত্বৰ বাবে প্ৰত্যাহ্বান হৈ পৰা 'ব্রিকছ'ত ভাৰতৰ গুৰুত্বয়ো আমেৰিকাক অসন্তুষ্ট কৰাটো বিভিন্ন মাধ্যমেৰে প্ৰকাশ পাইছেই। এই সকলোবোৰৰে পৰিণতিয়েই হয়তো ট্রাম্পৰ শেহতীয়া শুল্ক বিস্ফোৰণ। আমেৰিকাই ভাৰতৰ ওপৰত দিয়া এই অপ্রত্যাশিত হেঁচা তথা প্রত্যাহ্বান ভাবতীয় নেতৃবৃন্দই কেনেদৰে গ্রহণ কৰে সেয়াই হ'ব আগন্তুক দিনবোৰত লক্ষণীয় কথা।

Share This